Przeprowadzka do własnego domu to długa lista decyzji, od wyboru podłóg po kolor elewacji. Na tej liście instalacja telewizyjna ląduje zwykle na samym końcu, a to błąd, który mści się podwójnie. Kucie ścian po wyłożeniu paneli, kable biegnące po obudowie okna albo antena przykręcona do rynny na odpust — to obrazki znane z setek domów, w których o odbiorze sygnału pomyślano za późno. Dobra instalacja do odbioru programów telewizyjnych projektuje się razem z elektryką i hydrauliką, jeszcze przed pierwszą warstwą tynku. Wtedy kable schodzą w ścianach, gniazda lądują tam, gdzie trzeba, a na dachu stoi tylko to, co faktycznie potrzebne.

Zanim sięgniemy po jakikolwiek sprzęt, musimy odpowiedzieć na jedno pytanie: jaki rodzaj sygnału chcemy odbierać? Wybór nie jest oczywisty, bo oferta na rynku jest szersza niż kilka lat temu, a standardy nadawania zmieniły się na tyle, że stary odbiornik czy antena mogą okazać się bezużyteczne. Poniżej rozkładamy na czynniki pierwsze trzy główne drogi: naziemną, satelitarną i hybrydową — żebyś wiedział, co ma sens w Twoim konkretnym położeniu.

Naziemna telewizja cyfrowa — darmowa, ale z warunkami

Telewizja naziemna w Polsce nadawana jest w standardzie DVB-T2 z kompresją HEVC i obejmuje 6 multipleksów ogólnokrajowych: MUX-1, MUX-2, MUX-3, MUX-4, MUX-6 oraz MUX-8. W ramach pierwszych trzech i szóstego multipleksu dostępnych jest kilkadziesiąt kanałów bezpłatnych w jakości HD, między innymi cały pakiet TVP (TVP1, TVP2, TVP Sport, TVP Kultura, TVP Historia, TVP ABC), stacje grupy Polsat, TVN oraz nadawców niezależnych. Multipleks MUX-8 funkcjonuje w starszym standardzie DVB-T z kompresją MPEG-4 w jakości SD — jego modernizacja do DVB-T2 jest planowana, ale termin pozostaje nieznany. MUX-4 to oferta płatna grupy Polsat Box z kanałami takimi jak Polsat Sport, Eurosport czy TVN24, dostępna po wykupieniu modułu dostępowego.

Nowy standard DVB-T2 jest znacznie bardziej wrażliwy na jakość sygnału niż dawna emisja analogowa. W cyfrowym świecie nie ma stopniowego pogorszenia obrazu — albo jest idealny, albo ekran pokazuje mozaikę lub pozostaje ciemny. Antena zakupiona przed laty do telewizji analogowej może okazać się kompletnie nieprzydatna, dlatego przy nowej instalacji nie warto oszczędzać na tym elemencie. Niezbędny jest też filtr LTE — pasmo sieci komórkowych częściowo pokrywa się z pasmem telewizyjnym, a brak filtra powoduje zakłócenia, które potrafią całkowicie zablokować odbiór.

Jaką antenę wybrać i gdzie ją zamontować

Wybór anteny zależy przede wszystkim od odległości od nadajnika i ukształtowania terenu. Zanim kupisz cokolwiek, sprawdź na mapie zasięgu, skąd dociera sygnał do Twojej miejscowości i z jakiego nadajnika. To determinuje kierunek, w którym antena będzie skierowana.

• Do 10 km od nadajnika — wystarczyć może antena pokojowa z wbudowanym wzmacniaczem, pod warunkiem że okno wychodzi w stronę nadajnika i nie zasłaniają go bloki.
• Od 10 do 30 km — niezbędna antena zewnętrzna kierunkowa typu Yagi lub siatkowa z filtrem LTE.
• Powyżej 30 km — duża antena kierunkowa o zysku powyżej 17 dBi z przedwzmacniaczem masztowym.

Wśród modeli dostępnych w polskich sklepach warto zwrócić uwagę na antenę siatkową AXIN 4K LTE MUX8 z filtrem LTE i 5G, wykonaną z blachy o grubości 2 mm ciętej laserowo CNC, albo na model Spacetronik Ares UHF+VHF LTE 5G z nowoczesnym filtrem chroniącym przed zakłóceniami komórkowymi. Kierunkowa antena typu Yagi Tri Digit o zysku 17 dBi sprawdzi się przy większych odległościach od nadajnika. Prawidłowy montaż anteny na dachu pokrytym blachą musi odbywać się na maszcie powyżej kalenicy — blacha ekranuje sygnał i ustawienie anteny na poddaszu skończy się brakiem odbioru. Precyzyjne skierowanie na nadajnik jest konieczne, a odwrócenie polaryzacji kosztuje 6 do 7 dB straty sygnału, co na większej odległości bywa krytyczne.

Satelita — więcej kanałów i lepsza jakość obrazu

Telewizja satelitarna to wybór dla tych, którzy chcą dostępu do setek kanałów w jakości HD i 4K, w tym stacji sportowych, filmowych i dokumentalnych niedostępnych naziemnie. Polskie pakiety nadawane są z pozycji Hotbird, a druga popularna pozycja to Astra, skąd odbiera się m.in. TV Trwam, Radio Maryja oraz kanały niemieckie i francuskie. Ustawienie anteny satelitarnej wymaga odpowiedniego azymutu, elewacji i kąta skosu konwertera — parametry te zależą od lokalizacji i wylicza się je dla konkretnego miejsca.

Pod względem sprzętu na rynku dominują dwie platformy. Polsat Box oferuje dekodery Polsat Box 4K oraz Polsat Box 4K Lite na wynajem, a model Evobox Stream bywa dostępny w sklepach RTV na własność do ofert internetowych. Canal+ dysponuje dekoderami Ultrabox+ 4K i Dualbox+ 4K, również dostępnymi wyłącznie na wynajem — jedynie model WiFiBox+ (Sagemcom DSIW74) w wersji HD jest sprzedawany na własność w ofercie prepaid. Ultrabox+ 4K posiada aż 8 głowic: jedną do oglądania z timeshiftem, 3 do nagrywania, 3 do nadzorowania i 1 rezerwową — pozwala nagrywać 3 programy i oglądać czwarty na żywo. Dysk o pojemności 1 TB podłączany jest przez eSATA. Dekoder wymaga telewizora 4K z wejściem HDMI 2.0 i zabezpieczeniem HDCP 2.2.

Alternatywą dla dekodera jest moduł CAM CI+ wkładany do gniazda w telewizorze. Zastępuje osobne urządzenie — mniej kabli, jeden pilot, dyskretna instalacja. Moduł CAM CI+ ECP obsługuje treści w jakości 4K, ale trzeba sprawdzić na liście kompatybilności producenta, czy Twój telewizor go wspiera. Polsat Box oferuje nowy moduł CAM CI+ z wbudowaną kartą dostępu.

Koncentryk i rozdzielnia — kręgosłup instalacji

Nawet najlepsza antena nic nie da, jeśli sygnał nie dotrze czysto do telewizora. Kabel koncentryczny to element, na którym nie warto oszczędzać, bo różnica między tanim przewodem a solidnym ujawnia się dopiero po kilku latach, gdy otulina pęka od słońca, a styki korodują. Najpopularniejszy w Polsce kabel Triset-113 o impedancji 75 omów ma rdzeń miedziany o średnicy 1,13 mm, oplot pokrywający 81% powierzchni i średnicę zewnętrzną 6,8 mm. Spełnia klasę ekranowania A+ w większości zakresu i jest gwarantowany na 5 lat. Tłumienność podawana jest na 100 metrów biegnącego kabla — im niższa, tym lepsza.

W nowym domu wszystkie kable koncentryczne powinny trafić do jednego punktu — rozdzielnicy multimedialnej o pojemności 36 do 48 modułów, umieszczonej na strychu, w garażu albo w kotłowni. Do salonu warto poprowadzić minimum 2 kable koncentryczne plus 2 skrętki UTP kategorii 6, do każdego pozostałego pokoju pod telewizor — 1 koncentryk i 1 skrętkę. Łączenie kabli na skrętkę to grzech główny instalatorów-amatorów — powoduje straty sygnału i zakłócenia. Dopuszczalne są wyłącznie złączki kompresyjne.

Instalacja hybrydowa — dwa źródła sygnału w jednym domu

Rozwiązanie hybrydowe łączy telewizję naziemną i satelitarną, rozdzielając sygnał do wszystkich gniazd w domu za pomocą multiswitcha. Urządzenie to przyjmuje sygnał z konwertera Quattro podłączonego do anteny satelitarnej oraz z anteny naziemnej i rozdziela je na 4, 8, 12 lub więcej wyjść. Każde gniazdo w ścianie dostaje wtedy pełny pakiet — naziemny i satelitarny — i możesz podłączyć dekoder albo telewizor z podwójnym tunerem. Multiswitch na 1 satelitę, np. Hotbird, wystarczy większości domów. Jeśli chcesz odbierać też z Astry, potrzebujesz multiswitcha na 2 satelity.

Nowocześniejszą alternatywą jest system Unicable II, który pozwala obsłużyć wiele dekoderów jednym kablem koncentrycznym. Sygnał z konwertera Unicable przesyłany jest na różnych częstotliwościach dla każdego odbiornika, co drastycznie zmniejsza ilość kabli w ścianach. Przy naprawie anteny albo modernizacji instalacji Unicable II daje elastyczność — wystarczy jeden przewód do rozdzielnicy, zamiast osobnego dla każdego dekodera. Wzmacniacz sygnału naziemnego, np. Telmor WSS 120, warto umieścić przed multiswitchem, żeby zrekompensować straty na rozgałęzieniach. Każdy podział sygnału kosztuje około 3,5 do 4 dB.

Błędy, które kosztują podwójnie

Większość problemów z odbiorem telewizyjnym w nowym domu da się uniknąć, gdyby o instalacji pomyślano na odpowiednim etapie. Oto najczęstsze pułapki:

• Antena zamontowana na poddaszu pod dachem z blachy falistej — blacha działa jak ekran i sygnał nie dociera.
• Zbyt wczesne zrezygnowanie z kabli satelitarnych — potem trzeba kucie ścian i przewiercanie stropów.
• Brak filtra LTE przy antenie naziemnej — zakłócenia z nadajników komórkowych potrafią zabić odbiór całkowicie.
• Przesterowanie wzmacniaczem — zbyt silne wzmocnienie daje gorszy wynik niż brak wzmacniacza.
• Gniazda TV w każdym pokoju „na zapas" — każde dodatkowe rozgałęzienie osłabia sygnał dla pozostałych odbiorników.
• Jeden kabel koncentryczny do salonu — przy dekoderze satelitarnym z funkcją nagrywania potrzebne są dwa.
• Łączenie kabli na skrętkę zamiast złączek kompresyjnych — straty sygnału i zakłócenia na łączniku.

Porównanie opcji odbioru sygnału

• Czy antenę satelitarną można zamocować na elewacji ocieplonej styropianem?

  Montaż na elewacji z termoizolacją jest możliwy, ale wymaga specjalnych kołków rozporowych przechodzących przez warstwę styropianu i kotwiczonych w murze. Zwykłe kołki nie utrzymają obciążenia wiatrem, a czasza satelitarna działa jak żagiel. Alternatywą jest masztek przyścienny przymocowany do ściany nośnej z pominięciem warstwy ocieplenia.

• Co zrobić, gdy sygnał naziemny zanika przy silnym wietrze?

  Najczęstszą przyczyną jest ruszająca się antena na maszcie — sprawdź, czy uchwyty są mocno dokręcone i czy maszt nie ma luzu. Druga możliwość to zakłócenia od przeszkód terenowych zmieniających odbicie przy wichurze. Pomaga stabilniejszy montaż anteny i ewentualnie podniesienie masztu wyżej ponad dach.

• Czy da się połączyć sygnał z dwóch różnych nadajników naziemnych?

  Tak, stosuje się wtedy dwie anteny kierunkowe i sumator sygnałów. Trzeba jednak uważać na nakładanie się kanałów z tych samych częstotliwości — wtedy lepszym wyborem jest filtr kanałowy odrzucający konfliktowe pasma albo rezygnacja z jednego nadajnika.

• Czy potrzebuję zgłoszenia na montaż anteny na dachu domu jednorodzinnego?

  Na własnym domu jednorodzinnym instalacja anteny nie wymaga pozwolenia budowlanego, chyba że budynek figuruje w rejestrze zabytków — wtedy potrzebna jest zgoda konserwatora. Wspólnoty mieszkaniowe mogą jednak wprowadzać regulaminowe ograniczenia co do umiejscowienia i wielkości anteny.

• Czy telewizor z wbudowanym tunerem satelitarnym wymaga dekodera?

  Do kanałów niekodowanych (FTA) wystarczy sam telewizor z tunerem satelitarnym podłączony do konwertera. Do kanałów kodowanych z platform Polsat Box czy Canal+ niezbędny jest moduł CAM CI+ włożony do gniazda w telewizorze albo osobny dekoder — sam tuner wbudowany nie odszyfruje sygnału.